Voorgedragen door de heren André Luyten (°1931-*2023) en August Luyten (°1945-*2023)

Opname te Paal op 21 mei 2003 door J.L.

IN SCHRIFT

PIETERMÄNNEKE

Pietermänneke wár van-e Buìting mar wár eìgelïjk euveral e bietske gekend omdat- zoe ne speciaole wár en ooch omdat ‘m de kermisse dee in-’n umtrek. De miens lèèfde va 1872 tot 1957. Pietermänneke wár nen echte Buìtingenèèr, eìgelïjk nen erme soekelèèr. Hè is efkes getráuwd gewiest mar ze vroomes is joenkzènde gestorve en dan is Pietermänneke alliën gebleve. ‘t War e kleì männeke mè ne lange baord, altèd nen ¹aon hoed op, ne lange ²pardesuu aon en kapotte ³skoewn an z’n voewte. Dò woord gezeed da Pietermänneke luìze en vloêien haa. In ’57, as Pietermänneke op sterve lág, mocht ich as mèsdiejner mè de kaplaön mee gon vur Pietermänneke te bediêjne ⁴te zènnest. En toen ich trug thuìs kwamp, moest ich mich hillemol ⁵ùtdoe van os moew en mich in ne ⁶basseng mè werm waoter wasse, vur oech mah te ⁷zènge wa ne zwette ⁸pottefèèr Pietermänneke eìgelïjk wár. Euver Pietermänneke wèèrd vanalles verteld. Of dat ammol waor is, wete wè oo niej. Pietermänneke woende in Mèèlberg, alliën in ’n aod huìzeke, tusse z’n biëste: nen ezel, ne bok, ⁹èntige geìte, nen hond, katte, hienne en ziê-ratte.

È war e ¹⁰vriëd prëces. Pietermänneke had mè z’n ezelskèèr e paor verkes va Diejst gehald. An de Krommen Elleboeg gekome in Schaffe kreeg den ezel z’n kure. Hìj ging ne mie ¹¹voets. Nog straffer: 'hè zakde door de poëte. Pietermänneke ha compassie mee z’n biëst en ¹²piejk hum op z’ne rug en leej ‘m op de kèèr. En Leo ging zelf tusse de berrie stun, spande het gëriêl aon en trok de kèèr zelf voets. An-e zwette rink gekome, stonde de gùnderme en hielde hum tege. “En,” zeën de pákkemännekes, “Leo, nog zoe laot ¹³‘op gank’, en gè hit gie veur- of achterlicht!” Pietermänneke was ooch ¹⁴‘nie onner ‘n doei hin ùtgebroeid’. Zonner mar iens mè z’n oêge te plumpe, wees hè nò achter. “Hiere,” zee ‘m, “Ich zèn mah den ezel, as ge te riclameren hit, dan mot der da tege de vuujrman zènge, die zit op-e kèèr. Hè zal ‘t wel ùtlegge. Leo trok boenk zonder boe of ba z’n kèèr voets. Mar de gùnderme ¹⁵mieke e prëces op. Hè had ooch gien ¹⁶përmissie vur biëste op z’n kèèr te laoje. Da kwam e geweldig prëces van, e ¹⁷grellig. Pietermänneke moest in Diejst veurkome, mar de ¹⁸zjuusj van Diejst zág da niej zitte vur Pietermänneke te straffe. Hè moest laoter vurkome in Brussel. Mar Pietermänneke piek ne straffen avvekaöt onder z’nen erm, de zoon van miesterke Marks van-e Buìting. Volges het schaaint, hadde ze Leo toen e ¹⁹bietske ²⁰opgekùst. Ze hadde hum goe gewasse en ne slupjas en ne bolhoed aongedùn. Ze reen ‘r mè de zwetten tram mee nò Diejst en voets mè den treìn nò Brussel. Den avvekaöt had zoë ze best gedùn dat de zjuusj compassie had mè Pietermänneke en hìj vraaigesproke woord. Zoe blaai as ne zot zèn ze trug nò de Buìting gereen.

¹oude      ²overjas         ³schoenen      ⁴bij zijn thuis    ⁵uitkleden     

⁶(zinken) waskom         ⁷zeggen          ⁸ketellapper (let.), viezerik (fig.)

⁹enkele                        ¹⁰groot           ¹¹voort

¹²nam                          ¹³op wandel   ¹⁴onder zich uit

¹⁵maakten                    ¹⁶vergunning  ¹⁷groot

¹⁸rechter                       ¹⁹beetje         ²⁰opgefrist 

En dan z’n ziê-ratte. Pietermänneke ging veul nò de kermisse, hiej en in den umtrek. ‘t Wár euveral ‘n hiel attractie. Hè trok van de ien café nò de ander, mah hè dronk gien pient. –Had nen ouwe pick-up bìj en da ding, da hing mè e stukske koor rond z’ne nek. Da kraakde langs alle kante en der kwam wa mëziek ùt. Mar da trok op gienen ùrgel. De nùl wár verslete en de pick-up hillegans. Mar de groëte attractie wár z’n ziê-ratte. Hè had ‘r nen hillen hoëp bìj. Diej liejpe euver zènne pick-up, krope euver zènne rug tot in z’ne nek nò de briêje kant van zènnen hoewd. Dan stak hìj ze in z’ne ²⁵baail van zènne jas. ²⁶Vantìjd kwamme ze effekes piepe en dan keke ze mee hun piepöëgskes nò de miense. Het wár mier vur de ²⁷vrùllie te doen ²⁸iêke va skrik. Vantìjd stak hij ‘n rat, ’n ziê-rat, mee de kop in zènne mond. Die aordighèd trok de miense aon. Dan begost hè liejkes te brabbele die hìj zelf gemákt haa. Het war ²⁹gelèk de litanie van alle hèllige in de processie, ge verstond ‘r niks van. Ternao ging hìj rond mè e pötteke vur wa drinkgeld. De litanie van Leo is noët ne mie opgeschreve gewiest. Pietermänneke wár op de kermis in den umtrèk ‘n gretige attractie. Hìj kost mee al z’n toewre en liejkes de miense op zìjn manier amusere.

As kleì männeke hem ich Pietermänneke nog gekènd. Pietermänneke wár toewn aod en verslete. Ich herinner mich nog as we op de spilplek rondliejpe. Dan zage we ‘m vantìjd vanùt Mèèlberg nò ‘t dùrp kome ³⁰mè ‘n ao kinnervattuur. En de ³¹jung riejpe dan op Pietermänneke: “Pietermänneke, schèt in ‘t pänneke, zeven oere en nog gie männeke!” Mah dan wár ‘m kaöd, eh. En dan dee ‘m of ‘m achter os aon kwamp vur os bè z’ne knoepel te slage. En dan ginke wè allemol loêwpe. Nen tìjd laoter woor Pietermänneke zik en is ‘m doewd gegaon. Ich wár op-e begraofenis as mèsdiejner, mah ‘r wár waainig volk in de kerk en ge zoot zènge ³²përtang. Jang va Mirke Teun mee ze peìëd en z’n korbiaar hèt Pietermänneke nò 't kerkhof gevuürd. Va ze lève hèt Pietermänneke giene stiêjn gekrege. Përtang, alleman kènde Pietermänneke. Tiejn, vèftiejn jaor leën hèt Leon van-e Mijl ‘n ³³hotere krùske gemákt en op ze graf gezatte. ‘t Krùske stùt ‘r nog. “Hiej ligt Pietermänneke” stùt ‘r op. Veul mier as da krùske blèft ‘r va Pietermänneke niej euver.

²¹vrouw/echtgenote        ²²de meid          ²³ tot ze moe waren            ²⁴terwijl
²⁵zak           ²⁶soms        ²⁷vrouwen         ²⁸gillen         ²⁹zoals           ³⁰met een oude kinderkoets

³¹kinderen   ³²nochtans   ³³houten kruisje

EXTERNE LINKS

Paal online is een vzw met aandacht voor de lokale leefgemeenschap.

Ze hecht belang aan het sociaal-culturele leven, dit niet alleen om cultuurhistorische redenen maar vooral ook als geschikt kader voor een toekomstgerichte lokale maatschappijopbouw.

De vereniging is gegroeid uit de Cultuurraad Paal, de overkoepeling van het Paals verenigingsleven. Met de website biedt ze voor verenigingen van Paal een forum om hun activiteiten te kunnen promoten.